آرای مفسران در حل تعارض ظاهری بین آیات سیف و نفی اکراه

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه یزد

چکیده

یکی از مباحث مهم در عرصۀ فقه و تفسیر قرآن کریم، موضوع آزادی دین در اسلام است که به عرصة سیاسی نیز کشیده شده و بحث در مورد تعارض صوری آیات سیف و نفی اکراه مثار بحث و جدال میان محققان شده است. بین آیات سیف و نفی اکراه یکی از چهار رابطة مفروض زیر برقرار می‌شود: 1. آیات سیف ناسخ آیات نفی اکراهند. 2. عکس حالت اول. 3. آیات سیف مخصص عموم آیات نفی اکراهند. 4. آیات سیف ناظر بر اکراه ظاهری و آیات نفی اکراه، ناظر بر اکراه باطنی هستند. به‌دلیل وجود آیۀ 29 از سورة توبه که دلیل آزادی اهل کتاب در دینداری خود به ‌شرط پرداخت جزیه است، فرض اول منتفی می‌شود؛ زیرا با این فرض باید تسلیم شد که آیات سیف بعد از ناسخ بودن، مجدداً توسط این آیه نسخ شده است؛ زیرا آیۀ سیف بین آیات نفی اکراه و آیۀ 29 توبه که مؤید هم هستند، نازل شده و این فرض مردود است. فرض دوم مستلزم تقدم ناسخ بر منسوخ خواهد بود که عدم وقوع، بلکه عدم امکان شرعی آن واضح است. در این مبحث با روش و براهین نو و روشن بر صحت صورت چهارم استدلال می‌شود.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.
  2.  نهج‌البلاغه
  3. آلوسی، محمود (1415ق). روح‌المعانی فی‌تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  4. أبی داود، سلیمان بن الأشعث الأَزدی السجستانی (1430ق). سنن ابی داود، بیروت، دار الرسالة العالمیة.
  5. ابن عربی، محمدبن عبدالله (بی‌تا). احکام‌القرآن، بی‌جا.
  6. ابوحیان اندلسی (1420ق). البحرالمحیط فی‌التفسیر، بیروت، دارالفکر.
  7. امین، سیده نصرت (1361ش). مخزن‌العرفان، تهران، نهضت زنان مسلمان.
  8. ترمذی، ابو عیسی (1395ق). سنن الترمذی، بیروت، دار الغرب الاسلامی.
  9. حر عاملی، محمدبن الحسن (1409ق). وسایل‌الشیعه، قم، مؤسسۀ آل‌البیت.
  10. زمخشری، محمود (1407ق). الکشاف عن حقایق غوامض‌التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی.
  11. صدرالمتألهین، محمد (1366ش). تفسیر القرآن الکریم، قم، نشر بیدار.
  12. طباطبایی، سید محمد حسین (1417ق). تفسیرالمیزان، قم، جامعۀ مدرسین.
  13. طبرسی، فضل ابن حسن (1377ش). جوامع‌الجامع، قم، دانشگاه تهران و مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.
  14. طوسی، محمدبن ‌حسن (1373ش). رجال الطوسی، قم، جامعۀ مدرسین.
  15.  قرائتی محسن (1383ش). تفسیر نور، تهران، مؤسسۀ درس‌هایی از قرآن.
  16. کاشانی، فتح‌الله (1336ش). منهج‌الصادقین، تهران، کتابفروشی علمی.
  17. مجلسی، محمد باقر(1403ق). بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  18. مکارم، ناصر (1374ش). تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.