1
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث پردیس فارابی دانشگاه تهران
2
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث پردیس فارابی دانشگاه تهران
چکیده
درک درست از مفاهیم آیات قرآن، در گرو بهرهگیری از ابزارهای کارآمد در عرصۀ قواعد تفسیر است. «سیاق» بهعنوان یکی از مهمترین قواعد تفسیری، کارکردهای متنوعی در معناشناسی مدالیل و مفاهیم قرآن کریم دارد. اهلبیت(ع) بهمثابۀ مفسران راستین قرآن، در مقام بیان مفاد آیات از انواع کارکردهای سیاق و قابلیتهای متنوع آن در تبیین ظواهر قرآن بهره بردهاند. ایشان در عرصة معناشناسی، حوزۀ معنایی مفردات قرآنی را که با صرف لغتبسندگی امکانپذیر نیست، آشکار ساختهاند. در عرصۀ تبیین مفاهیم قرآنی، با توجه به انعطافپذیر بودن گزارههای قرآنی برای برداشتهای مختلف، اهلبیت(ع) تکیه بر قاعدۀ سیاق را در جلوگیری از نقصان و لغزش در استنباط از آیات قرآن کارآمد دانستهاند. این کارآمدیها در عرصههایی چون تقیید مطلق، تخصیص عموم، تبیین مجمل و تبیین مصداق مفاهیم فراگیر دیده میشود. ستردن شبهات از چهرة متشابهات قرآنی، کارکرد دیگر سیاق در روایات تفسیری اهلبیت(ع) به شمار میآید.